Overslaan en naar de inhoud gaan

Gezakt voor havo of gezakt voor vwo: wat nu?

Het is natuurlijk ontzettend vervelend als je te horen hebt gekregen dat je gezakt bent voor je havo- of je vwo-examen. Bovendien kan het lastig zijn om erachter te komen wat de vervolgstappen voor jou kunnen zijn. Om je te helpen heeft SSL de opties overzichtelijk op een rijtje gezet. 

Samengevat zijn de opties als volgt:

  • Het hele jaar overdoen: alle vakken opnieuw volgen en het examen opnieuw maken. Dit kan op een middelbare school, bij het vavo of op een privéschool.
  • Deelcertificaten halen: het examen opnieuw maken voor de vakken die je onvoldoende hebt afgesloten. Dit kan door je zelfstandig aan te melden voor een staatsexamen of via een onderwijsinstelling.
  • Een hbo-opleiding volgen: als je voor hoogstens twee vakken een deelcertificaat moet halen, is het mogelijk toch al te beginnen met een vervolgopleiding. Je behaalt deze vakken dan tijdens je eerste jaar alsnog.
  • Het septembertraject: als je bent gezakt wegens een tekort aan compensatiepunten, kun je proberen deze in de zomer alsnog te halen door je combinatiecijfer te verhogen. Dit kan bij een privéschool of vavo.
  • Colloquium doctum: als je 21 jaar of ouder bent en aan het hbo of de universiteit wilt studeren maar niet beschikt over de juiste vooropleiding, kun je deze toelatingsprocedure volgen. Dit complexe traject bestaat meestal uit toetsen en gesprekken, afhankelijk van jouw situatie.

N.B. Dit overzicht is een service van SSL. Wij hebben geen connecties met de instituten die worden genoemd in dit overzicht en staan niet garant voor de kwaliteit die zij bieden. Ook kan op geen enkele wijze enige verantwoordelijkheid en/of aansprakelijkheid door ons worden aanvaard in zake fouten/onvolkomenheden in de tekst op deze pagina. Daarnaast kunnen we je niet adviseren welke optie voor jou het best zou zijn. Dit hangt geheel af van je persoonlijke situatie.

Ben je gezakt voor je vmbo-examen en ben je benieuwd wat je nu kunt doen? Kijk dan eens op onze pagina Gezakt voor vmbo: wat nu?

Een van de meest voor de hand liggende opties om alsnog je diploma te behalen als je gezakt bent, is het overdoen van het hele examenjaar. Dit kan bij je eigen school, het vavo of een privéschool. Het hele jaar overdoen kan een goede optie zijn als je voor meerdere vakken een (zware) onvoldoende hebt behaald. Door alle vakken opnieuw te doen kun je al je cijfers ophalen om ervoor te zorgen dat je genoeg voldoendes haalt en je gemiddelde voor het centrale examen voldoende is.

Eigen middelbare school

Het spreekt voor zich dat je ervoor kunt kiezen om het gehele eindexamenjaar over te doen op je eigen middelbare school nadat je bent gezakt voor de havo of vwo eindexamens. Je volgt dan alle vakken opnieuw en doet net als iedereen in je klas aan het eind van het jaar voor alle vakken examen.

Vavo

Het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) is in principe bedoeld voor 18-plussers die hun diploma nog niet hebben behaald. Voor 16- en 17-jarigen zijn er echter ook mogelijkheden om vavo-lessen te volgen, namelijk als je huidige middelbare school je aan het vavo ‘uitbesteedt’.

Mogelijkheden

Via het vavo kun je:

  • al je vakken overdoen zodat je volgend jaar een goede eindlijst hebt;
  • alleen je onvoldoende vakken overdoen en zo je diploma halen (zie ook het kopje 'Deelcertificaten behalen');
  • vrijstelling krijgen voor je schoolexamencijfers en je voorbereiden op het centraal examen;
  • van profiel of van vakkenpakket wisselen;
  • overdag en/of 's avonds lessen volgen.

Inschrijven en kosten

De inschrijfprocedure is sterk afhankelijk van je leeftijd en of je al dan niet ingeschreven kunt blijven bij een middelbare school. Hieronder wordt globaal toegelicht wat de opties en de te verwachten kosten zijn.

De kosten van het vavo worden vastgesteld door de minister van onderwijs en zijn te vinden op de website van DUO (de Dienst Uitvoering Onderwijs). Het hangt van je persoonlijke situatie af wat deze kosten zijn:

  • Als je 18 jaar of ouder bent en niet meer ingeschreven kunt blijven bij een middelbare school, dan zijn de kosten voor een voltijd opleiding € 1.167,- (2019/2020). Daarbij komen de kosten voor boeken, waarbij je op een bedrag van ongeveer € 110,- per vak moet rekenen. Dit is exclusief materiaalbijdrage, studieblokbijdrage en examentoeslag. Als je 18 jaar of ouder bent en je een voltijdopleiding in het volwassenenonderwijs volgt, heb je in principe recht op een tegemoetkoming in de studiekosten. Hoe hoog deze is, hangt af van je persoonlijke situatie. Dit kun je uitrekenen met behulp van een rekenprogramma op de website van DUO.
  • Als je 16 jaar of ouder bent en je blijft ingeschreven bij een middelbare school, dan kun je vallen onder de zogenaamde ‘Rutte-regeling’. Dit betekent dat je ingeschreven blijft op je oude middelbare school, maar onderwijs volgt bij het vavo. Je blijft dan voor de betaling van het lesgeld onder de regeling voor het voortgezet onderwijs vallen. De Rutte-regeling geldt ook als je ouder bent dan 18 jaar en je onafgebroken bij het voortgezet onderwijs ingeschreven bent geweest (je mag maximaal drie maanden niet ingeschreven zijn geweest). Het grote voordeel van de Rutte-regeling is dat de kosten voor jou bijzonder laag blijven, omdat je onder dezelfde regeling valt als alle andere middelbare scholieren. Je betaalt geen lesgeld en je hebt recht op gratis schoolboeken. Er zijn enkele aanvullende kosten, zoals het inschrijfgeld van circa € 100,- bij het betreffende vavo en de kosten voor bijvoorbeeld studiematerialen.
    Vraag aan je school of je in aanmerking komt voor deze regeling: je moet namelijk worden uitbesteed en daarvoor geven scholen niet altijd toestemming.
    Je krijgt geen toestemming als:
    • je al een havo- of vwo-diploma hebt en nu bijvoorbeeld een ander profiel wilt halen;
    • de financiële situatie van de school dat niet toelaat: je school moet namelijk de subsidie van de overheid aan het vavo doorgeven. Helaas zijn niet alle scholen daartoe bereid. Mocht dit het geval zijn bij jouw school, probeer dan (eventueel met hulp van je ouder(s)/verzorger(s)) een overleg te regelen tussen jouw school en het vavo.
  • Als je 16 of 17 jaar bent en je bent niet ingeschreven staat bij een middelbare school, probeer dan zo snel mogelijk een inschrijving te regelen. Mocht dit niet lukken, dan kun je alsnog naar het vavo gaan, maar dan kunnen de kosten in de duizenden euro’s lopen. Neem contact op met het opleidingsinstituut van je keuze om hierover meer informatie te krijgen.  

Privéschool

Er zijn verschillende privéscholen in Nederland die je kunnen begeleiden bij het halen van je examen nadat je bent gezakt voor havo of vwo. Privéscholen zijn scholen die niet worden gesubsidieerd door de overheid, waardoor jij of je ouder(s)/verzorger(s) de volledige (hoge) kosten van de opleiding moeten betalen. Hier tegenover staat intensievere begeleiding, door bijvoorbeeld kleinere klassen en het verplicht maken van huiswerk op school. Voorbeelden van privéscholen zijn het Luzac College en Winford.

Luzac College

Het Luzac is een privéschool die bestaat uit meerdere afdelingen. Het Luzac College is de afdeling die onder meer is opgezet voor leerlingen die gezakt zijn voor het eindexamen. Op het Luzac College zitten leerlingen die graag het diploma willen halen, maar zijn uitgekeken op hun oude school. Op het Luzac College kun je ervoor kiezen om alleen die vakken te doen waarvoor je een onvoldoende hebt gehaald of om het hele examenjaar te volgen. Voor meer informatie over de mogelijkheid om slechts enkele vakken te volgen zie het kopje 'Deelcertificaten behalen'. Het hele examenjaar opnieuw doen betekent dat je alle vakken gaat volgen. De kosten bedragen (schooljaar 2019/2020) € 22.900,- voor een volledig havo-pakket en € 24.900,- voor een volledig vwo-pakket. Het Luzac heeft op vele plaatsen vestigingen.

Winford

Winford is ook een school waar sprake is van intensieve begeleiding en waar je verder kunt gaan in een nieuwe leeromgeving. Het tarief (schooljaar 2019/2020) voor een volledig pakket bedraagt € 26.900,- voor een examenklas havo en € 28.400,- voor een examenklas vwo. Winford heeft vestigingen in Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Breda, Den Haag, Utrecht, Leiden en Rotterdam.

In plaats van het hele examenjaar over te doen nadat je bent gezakt, kun je er ook voor kiezen om alleen voor je onvoldoende vakken opnieuw het examen te maken en zo uiteindelijk je diploma te halen. Hiervoor heb je de deelcertificaten nodig van de vakken die je wel voldoende hebt afgesloten. Je kunt deze certificaten aanvragen bij je school. De deelcertificaten van de overige vakken kun je vervolgens behalen door in het volgende schooljaar:

  • Staatsexamens te maken. Je hierop voorbereiden kan:
    • Helemaal zelfstandig
    • Met behulp van een onderwijsinstelling als LOI of NHA, of een privéschool
  • Lessen te volgen en deeleindexamens te maken. Dit kan bij:
    • Het vavo
    • Sommige privéscholen

Aanmelden voor staatsexamens

Het staatsexamen bestaat uit het college-examen en het centraal examen. Een college-examen kan een schriftelijke toets, een mondeling examen of een praktijkexamen zijn. De schriftelijke toets wordt in dezelfde periode als de centrale examens afgenomen; het mondelinge examen en het praktijkexamen in de maand juli. Het college-examen vervangt in feite de schoolexamens. Als je een staatsexamen met een voldoende afsluit, krijg je een deelcertificaat voor het betreffende vak. Samen met de deelcertificaten van de vakken die je al voldoende had afgesloten op je middelbare school, kun je deze inwisselen voor een volledig havo- of vwo-diploma zodra je alle vakken hebt gehaald. Om te bepalen of je geslaagd bent, gelden dezelfde regels als op een middelbare school. 

Om een staatsexamen te mogen maken, moet je je hiervoor inschrijven bij DUO tussen half oktober en 31 december voorafgaand aan het jaar waarin je examen wilt doen. Bekijk goed op de website wanneer je wat moet inleveren bij DUO om er zeker van te zijn dat je mee mag doen aan het betreffende staatsexamen. Wees je ervan bewust dat je zonder diploma leerplichtig bent tot je achttiende. Dat betekent dat je niet zomaar kunt stoppen met school als je jonger bent dan achttien, ook niet als je van plan bent om staatsexamen te doen. 

De kosten van een staatsexamen bedragen (2019-2020):

  • € 119,00 per vak, bestaande uit een centraal examen en college-examen;
  • € 59,00 per vak, bestaande uit een college-examen;
  • € 595,00 voor een volledig examenpakket (dit is het maximumbedrag).

Voorbereiding op staatsexamens met begeleiding

LOI/NHA

Als je begeleiding wilt bij de voorbereiding op de staatsexamens, kun je je inschrijven bij een onderwijsinstelling als de LOI of de NHA. Je bestudeert dan zelfstandig thuis de examenstof, maar kunt wel via internet of per post contact hebben met docenten. Je inschrijving voor de staatsexamens moet je zelf regelen. Meer informatie over het aanmelden voor de staatsexamens vind je hierboven.

Deze manier van het halen van deelcertificaten heeft als voordeel dat je wel wat begeleiding krijgt, maar toch zelf je tijd kunt indelen. Bedenk echter wel dat er een hoge mate van zelfstandigheid, doorzettingsvermogen en verantwoordelijkheidsgevoel is vereist. Daarnaast heb je weinig persoonlijk contact met mensen die hetzelfde willen bereiken als jij, terwijl dit juist motiverend kan werken.

Kosten

De kosten voor de LOI zijn € 56,- (havo) of € 62,- (vwo) per maand per vak dat je volgt, hierbij zit al het materiaal inbegrepen. Bij de NHA verschillen de kosten per vak. Bij beide komen de kosten voor de staatsexamens bovenop het lesgeld (zie hierboven onder 'Aanmelden voor staatsexamens'). 

Privéschool

Bij veel privéscholen kun je ook begeleiding krijgen bij de voorbereiding op de staatsexamens. Je volgt dan klassikale lessen voor het betreffende vak. De kosten hiervoor verschillen per school, maar zijn vaak erg hoog. Hiertegenover staat intensievere begeleiding.

Deeleindexamens maken bij het vavo

Als je intensievere begeleiding wilt bij het behalen van de deelcertificaten kun je bij het vavo een deeltijdopleiding volgen voor de vakken die je onvoldoende hebt afgesloten. Bij het vavo maak je schoolexamens en het centraal examen, en dus geen staatsexamens. Je kunt de lessen 's avonds of overdag volgen.

De kosten van deeltijd vavo zijn afhankelijk van je persoonlijke situatie:

  • Als je niet staat ingeschreven bij een middelbare school, verschillen de kosten per aanbieder.
    • Bij VAVO Rijnmond College geldt bijvoorbeeld het volgende: de kosten per vak per cursusjaar zijn (voor schooljaar 2018/2019) minimaal € 40,- en maximaal € 180,- afhankelijk van de lestijd die dat vak vereist. Daarbij komen de kosten voor boeken, waarbij je op een bedrag vanaf ongeveer € 50,- per vak moet rekenen. Dit is exclusief materiaalbijdrage, studieblokbijdrage en examentoeslag. Onder bepaalde voorwaarden kun je in aanmerking komen voor een tegemoetkoming van de overheid: zie hiervoor de website van DUO.
    • Voor ROC Horizon College geldt bijvoorbeeld dat de kosten € 30,80 per lesuur op jaarbasis bedragen (voor schooljaar 2019/2020). Het rijk kan dit deels bekostigen, met behulp van een tegemoetkoming deelopleiding via DUO.
    • Voor het VAVO Lyceum van ROC Midden Nederland geldt ook dat je € 30,40 betaalt voor ieder lesuur dat je per week volgt. Voor bijvoorbeeld 10 lesuren per week betaal je € 304 voor het hele schooljaar. Ook hiervoor geldt dat je bij DUO kan informeren naar een tegemoetkoming in de kosten.
  • Als je 16 jaar of ouder bent én ingeschreven kunt blijven bij een middelbare school, dan kun je vallen onder de zogenaamde ‘Rutte-regeling’. Voor meer informatie over deze regeling kun je hierboven kijken bij het kopje 'Vavo' van 'Het hele jaar overdoen'.

Deeleindexamens maken bij een privéschool

Er zijn verschillende privéscholen in Nederland die je willen begeleiden bij het alsnog halen van je examen nadat je bent gezakt voor havo of vwo. Privéscholen zijn scholen die niet worden gesubsidieerd door de overheid, waardoor jij of je ouder(s)/verzorger(s) de volledige (hoge) kosten van de opleiding moeten betalen. Hier tegenover staat intensievere begeleiding, door bijvoorbeeld kleinere klassen en het verplicht maken van huiswerk op school.

De meeste privéscholen mogen zelf geen examens afnemen en bereiden je voor op het maken van staatsexamens. Enkele privéscholen hebben wel de bevoegdheid om zelf het examen af te nemen. Hier maak je het schoolexamen en het centraal examen, net als op reguliere middelbare scholen. Een voorbeeld van een privéschool die dit biedt is het Luzac. 

Luzac College

Het Luzac is een privéschool die bestaat uit meerdere afdelingen. Het Luzac College is de afdeling die onder meer is opgezet voor leerlingen die gezakt zijn voor het eindexamen. Op het Luzac College kun je ervoor kiezen om alleen die vakken te doen waarvoor je een onvoldoende hebt gehaald. De kosten voor de eindexamenvakken bedragen (schooljaar 2019/2020) € 3.300,- per eindexamenvak. Voor de vakken Grieks en Latijn is er een toeslag van € 1.200,-. Het Luzac heeft op vele plaatsen vestigingen.

Het kan goed voorkomen dat je net één of twee vakken onvoldoende hebt afgesloten bij je examen en daardoor bent gezakt. In plaats van een jaar te moeten wachten met het starten van je hbo-opleiding, omdat je nog middelbare school vakken moet halen, is het soms ook mogelijk om tóch al te beginnen aan een hbo-opleiding. Je behaalt dan aan een vavo-instelling de certificaten van de vakken waarvoor je bent gezakt, terwijl je op een hbo-instelling begint aan je studie.

Waar en hoe?

Een voorbeeld van deze optie wordt gegeven door de ‘vavo-ho-route’. Deze alternatieve leerroute wordt aangeboden door bijvoorbeeld Saxion, ROC van Twente en Aventus. Let erop dat deze optie alleen wordt aangeboden door specifieke vavo- en hogescholen. 

Dit programma houdt in dat je maximaal twee ontbrekende certificaten voor je havo- of vwo-diploma bij het vavo van één de genoemde roc’s behaalt. Tegelijkertijd volg je programmaonderdelen van de hbo-opleiding van je voorkeur bij één van de bovengenoemde onderwijsinstellingen. Daarmee kun je (in de vorm van vrijstellingen) studiepunten behalen op de hogeschool.

Toelatingseisen

De eisen om in aanmerking te komen voor een dergelijk traject zijn:

  • Je moet nog maximaal twee havo- of vwo-vakken halen voor je diploma;
  • Je weet welke hbo-opleiding je wilt volgen;
  • Je bent sterk gemotiveerd;
  • Je maakt volgens de intakers van het vavo en de hogeschool kans het traject succesvol te doorlopen (het advies van je decaan is hierbij ook van belang).

Kosten

De kosten voor dit traject zijn in 2018-2019 € 2.060,- als je via je middelbare school wordt ‘uitbesteed’. Als je op particuliere basis deelneemt, kunnen de kosten hoger zijn. Het is daarnaast niet eenvoudig om toegelaten te worden tot dit traject als je niet meer bij een middelbare school staat ingeschreven.

Ben je jonger dan 18 jaar? Dan behouden je ouder(s)/verzorger(s) recht op kinderbijslag. Als je 18 jaar of ouder bent en via je school bent uitbesteed heb je recht op een Tegemoetkoming Scholieren. Als je je op particuliere basis inschrijft heb je vaak recht op de Tegemoetkoming Deeltijders, maar niet op studiefinanciering, omdat dit een deeltijdopleiding is. Zie voor meer informatie de website van DUO.

Het kan zo zijn dat je gezakt bent omdat je een gebrek aan compensatiepunten had. In dit geval kan je toch nog slagen via het zogenaamde septembertraject: als je in de zomer je combinatiecijfer voldoende ophoogt om het benodigde aantal compensatiepunten te krijgen, haal je alsnog je diploma. Als dit lukt, kun je je alsnog per 1 september inschrijven voor een vervolgopleiding. 

Toelatingseisen

De eisen om in aanmerking te komen voor het septembertraject zijn:

  • Een gebrek aan compensatiepunten is de enige reden waarom je bent gezakt;
  • Het gemiddelde van je centraal examen is minimaal 5,5;
  • Je hebt maximaal één vijf voor de kernvakken gehaald.

Lees hier meer over de algemene slagingseisen voor havo en vwo, en over compensatiepunten.

Waar en hoe?

Om voldoende compensatiepunten te krijgen, moet je vakken die onderdeel uitmaken van je combinatiecijfer in de zomer herkansen. Voor havo en vwo geldt dat het combinatiecijfer in ieder geval bestaat uit het profielwerkstuk, maatschappijleer en CKV (CKV als onderdeel van het combinatiecijfer is vanaf 2019 verplicht bij havo en vanaf 2020 bij vwo). Scholen kunnen ervoor kiezen extra vakken toe te voegen aan het combinatiecijfer: literatuur, godsdienst/levensbeschouwelijke vorming, algemene natuurwetenschappen (ANW) en/of KCV.

Het in de zomer herkansen van de vakken waaruit het combinatiecijfer bestaat kan via het vavo of via een privéschool.

Vavo

Het vavo is in principe bedoeld voor 18-plussers die hun diploma nog niet hebben behaald. Maar als je 16 of 17 jaar oud bent, kun je in sommige gevallen ook aan volwassenenonderwijs deelnemen, zoals je kunt lezen onder de kopjes 'Het hele jaar overdoen' en 'Deelcertificaten behalen'. Sommige vavo-instellingen bieden de mogelijkheid om bij hen het septembertraject te volgen. 

Een voorbeeld is het Aventus Lyceum. Dit is een vavo-school met locaties in Apeldoorn en Deventer. Deze instelling biedt het Septembertraject aan, waarbij je wordt begeleid bij het ophogen van je cijfer voor maatschappijleer. De kosten voor het septembertraject bedragen € 350,-. 

Privéschool

Er zijn verschillende privéscholen in Nederland die je kunnen begeleiden bij het alsnog halen van je examen. Bij sommige scholen is het mogelijk het septembertraject te volgen. Zo biedt het Luzac in de zomer de mogelijkheid om in één week maatschappijleer en/of je profielwerkstuk opnieuw te maken. De kosten voor een week profielwerkstuk of maatschappijleer zijn € 1.200,-. De kosten voor een week profielwerkstuk en maatschappijleer zijn € 2.400,-. 

Wie aan een universiteit of hogeschool wil studeren en 21 jaar of ouder is op het moment dat de studie begint, maar niet over de vereiste vooropleiding beschikt, kan via de colloquium doctum-procedure toch toegelaten worden. Aan het colloquium doctum worden hoge eisen gesteld. De procedure is afhankelijk van of je naar de universiteit of een hogeschool wilt.

Voor toelating tot de universiteit

Het colloquium doctum voor de universiteit wordt meestal geheel schriftelijk afgenomen. Er moeten toetsen op vwo-niveau worden gemaakt in vakken die relevant of noodzakelijk worden geacht om de studie succesvol te kunnen doorlopen. Soms kan de procedure bestaan uit een gesprek met de colloquium doctum-commissie of de studieadviseur van de gekozen opleiding. Het gebeurt ook dat studenten op grond van vooropleiding, werkervaring en motivatie zonder toetsen worden toegelaten. Als je het colloquium doctum met succes hebt afgelegd, dan geeft dit alleen toegang tot de universiteit waaraan en de opleiding waarvoor je het hebt behaald.

Zelfs als je alle toetsen succesvol aflegt, kan er nog een kennisachterstand bestaan ten opzichte van studenten die wel een vwo-diploma hebben. Deze achterstand kan de universitaire studie vervolgens relatief zwaarder maken. Recente schoolverlaters wordt daarom aangeraden om alsnog het vwo-diploma te behalen, in plaats van toelating via het colloquium doctum aan te vragen.

De colloquium doctum-procedure neemt veel tijd in beslag. Het is dus verstandig om je verzoek minimaal zes maanden voor aanvang van het studiejaar in te dienen. Deze tijd is niet alleen nodig voor het verwerken van de verzoeken, maar ook voor de voorbereiding en inschrijving voor eventuele toetsen. Voor numerus fixus studies kan het voorkomen dat je je nog eerder dan de genoemde zes maanden moet aanmelden.

De kosten verschillen per universiteit.

Lees hier meer over de colloquium doctum procedure.

Voor toelating tot de hogeschool

Als je naar een hogeschool wil, geldt een soortgelijke procedure als voor de universiteit. Hier wordt het colloquium doctum de ‘21+ toets’ genoemd. De kosten verschillen per hogeschool. Ook hier geldt dat deze procedure veel tijd in beslag neemt. Meld je dus op tijd aan.